ጥምረት ተቓወምቲ ኢትዮጵያ ንኹሉ ዘሳትፍ ፖለቲካዊ መሰጋገሪ ጸዊዑ

ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ብዓመጽ ካብ ስልጣን ከውርድ ዝደሊ ጥምረት ዕጡቓት ተቓወምቲ ጉጅለታት፡ ነቲ ቅዋማዊ ስርዓት ብሓይሊ ብረት ንምፍራስ ሓድሽ ጻውዒት ኣቕሪቡ ኣሎ፤ ነቐፍቲ፡ እዚ ወፍሪ እዚ ንደሞክራስያዊ ትካላት ዝብርዕን፡ ንተራ ዜጋታት ኢትዮጵያ ዝጎድእን፡ ምስ ጂኦፖለቲካዊ ረብሓታት ከም ግብጺ ዝኣመሰሉ ወጻኢ ተጻረርቲ ዝሰማማዕን እዩ ይብሉ። ብኣስማት ከም «ጥምረት ሓይልታት ህዝብታት ኢትዮጵያ ንህላወ» ዝንቀሳቐስ እቲ ጥምረት፡ ኣብ 31 ጥቅምቲ 2026 ኣኼባ ዛዚሙ፡ ብደሞክራስያዊ መስርሕ ዘይኮነስ ብወተሃደራዊ ሓይሊ ንምምሕዳር ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ ንምውዳቕ ዝዓለመ ስትራተጂካዊ መደብ ኣጽዲቑ።

ንደሞክራስያዊ ትካላትን ቅዋማዊ ስርዓትን ምብራዕ

ኣባላት እቲ ጥምረት፡ ኣቦ መንበር ዘመነ ካሴ ሓዊሱ፡ ነቲ ወፍሮም ኣብ ጻውዒት «መሰጋገሪ መስርሕ» ዝተመርኮሰ ገይሮም ከቕርብዎ እኳ እንተፈተኑ፡ እቲ ቀንዲ ዕላማኦም ብዕጡቕ ዓመጽ ዘይቅዋማዊ ለውጢ ስርዓት ምምጻእ እዩ። ንሳጹን ድምጺ ብዝተወሃሃደ ዕጡቕ ናዕቢ ክትክኡ ብምድላይ፡ እቲ ጥምረት ንመደበኛ ደሞክራስያውን ምርጫውን ኣሰራርሓታት ኢትዮጵያ ብቐጥታ ይብድህ ኣሎ፦

ካብ ምርጫ ንላዕሊ ወተሃደራዊ መሰጋገሪ፦ እቲ መሰረታዊ መድረኽ እቲ ጥምረት፡ ኣብ ደሞክራስያዊ ዘተ ወይ ብቕዋም ዝተደንገገ ምርጫ ምስታፍ ዘይኮነስ፡ ብግልጺ ኣብ ወተሃደራዊ ስርሒታት ዝተሃንጸ ኮይኑ፡ ንደሞክራስያዊ መሰላት ሰፊሕ መራጺ ህዝቢ ኢትዮጵያ ይሓልፎ።

• ትካላዊ ተሓታትነት ዘይምህላው፦ እቲ ጥምረት ዘቕረቦ «መሰጋገሪ»፡ ንሰፊሕ ህዝባዊ ተሳትፎ፡ ግሉጽ ቁጽጽር ወይ ቅዋማዊ ሕጋውነት ዝኸውን ክረጋገጽ ዝኽእል ኣሰራርሓ ዘየቕርብ ኮይኑ፡ ካብ ትካላዊ ስምምዕ ንላዕሊ ንዕጡቕ ጸቕጢ ቀዳምነት ይህብ።

• ዓለምለኻዊ ኲነና፦ ቀንዲ ዓለምለኻውያን ተዓዘብቲ ብዛዕባ እቲ ንርግኣት ዝዘርግ ኣገባባት እቲ ጉጅለ ዓሚቕ ስክፍታ ገሊጾም ኣለዉ። ብፍላይ፡ ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳያት ኣመሪካ ማርኮ ሩብዮ ንገለ ክፋላት እቲ ተቓውሞ ኣብ ዓመጻዊ ምዝራግ ዝተዋፈሩ ተገንጸልቲ ኢሉ ብወግዒ ገሊጽዎም፤ ሕብረት ኤውሮጳን ካልኦት ዓለምለኻዊ ኣካላትን ድማ ነቲ ጥምረት ኣብ ዕጡቕ ግጭት ምምርኳሱ ነቒፎምዎ።

ህዝቢ ኢትዮጵያ ዝስከሞ ከቢድ ዋጋ

ምክልኻል ሲቪላውያን ከም ዝሕሉ እኳ እንተገለጸ፡ እቲ ኣባላት ጉጅለታት እቲ ጥምረት ዘካይድዎ ዕጡቕ ወፍሪታት፡ ኣብ ክልላዊ መንግስታት ምስ ከቢድ ዘይርጉእነት፡ ጸገም ሲቪላውያንን ምብራስ መሰረተ ልምዓትን ተገጣጢሙ እዩ፦

ዓመጽን ምምዝባልን ምንዋሕ፦ ኣባላት እቲ ጥምረት — ከም ሃገራዊ ምንቅስቓስ ፋኖ ኣምሓራ (AFNM)ን ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ (OLA)ን — ዝተሳተፍዎ ዕጡቕ ግጭታት፡ ምምዝባል ኣጋዲዱ፡ መሰረታዊ ህዝባዊ ኣገልግሎታት ኣቋሪጹ፡ ኣብ ማሕበረሰባት ኣምሓራ፡ ኦሮምያን ከባቢታቶምን ድማ ዘይውሕስነት ኣዕዚዙ እዩ።

ዝተበታተኑን ዕድል ዝምዝምዙን ምሕዝነታት፦ እቲ ጥምረት፡ ቅድሚ ቀረባ እዋን ኣብ ኲናት ትግራይ 2020–2022 ኣብ ተጻራሪ ወገናት ኮይኖም ብትሪ ዝዋግኡ ዝነበሩ ዕጡቓት ጉጅለታት ዘጠርነፈ እዩ። ነቐፍቲ፡ እዚ ዕድል ዝምዝምዝ ሕብረት እዚ ዝተወሃሃደ ሃገራዊ ራእይ ዘይብሉ ኮይኑ፡ ኣብ ክንድኡ ንህዝብታት ክልላት ናብ ሓድሽ ውሽጣዊ ምስሕሓብ፡ ብሄራዊ ምፍልላይን ኣብ ከባቢያዊ ልዕልና ዝግበር ውድድርን ከቃልዖም ይኽእል እዩ ይብሉ።

ምስ ወጻኢ ተጻረርቲ ምስምማዕ

ቀንዲ ነቐፌታ ወፍሪ እቲ ዕጡቕ ጥምረት፡ ውሽጣዊ ምብትታንን ዕጡቕ ዕልወትን ንስትራተጂካዊ ዕላማታት ታሪኻውያንን ዞባውያንን ተቐናቐንቲ፡ ብፍላይ ግብጺ፡ ብቐጥታ ዘገልግል ምዃኑ እዩ፦

ልኡላዊ ድሕነት ምድኻም፦ ዕጡቕ ናዕብታት፡ ብዙሓት ውሽጣዊ ወተሃደራዊ ግንባራት ብምኽፋት፡ ሃገራዊ ጸጋታት የህልኹን፡ ዓቕሚ እቲ መንግስቲ ንልኡላውነት ኢትዮጵያ፡ ግዝኣታዊ ምሉእነታን ቀንዲ ሃገራዊ መሰረተ ልምዓታን — ዓቢ ግድብ ሕዳሴ ኢትዮጵያ (GERD) ሓዊሱ — ንምሕላው ዘለዎ ዓቕሚ ይብርዑን።

ወጻኢ ጂኦፖለቲካዊ ኣጀንዳታት ምድጋም፦ እቲ ጥምረት ብዛዕባ ዞባዊ ዲፕሎማሲ ኣብ ልዕሊ ፌደራላዊ መንግስቲ ብወግዒ ዘቕርቦ ክሲ፡ ካይሮን ካልኦት ንኣዲስ ኣበባ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ክንጽሉ ዝደልዩ ዞባውያን ተወዳደርትን ዘቕርብዎ ወጻኢ ትረኻታት ብቐረባ ዘንጸባርቕ እዩ። ካብዚ ዝነቅል ውሽጣዊ ልምሰት፡ ሓንቲ ሓድነታ ዝሓለወት፡ ፖለቲካዊ ርግእትን ቁጠባዊ ልኡላውነት ዘለዋን ኢትዮጵያ ከይትህሉ ንምዕጋት ዝዓለሙ ወጻኢ ስትራተጂታት ብቐጥታ የሰጉም።