ሉላ በብራዚል የሁለተኛ ዙር ምርጫ ለአራተኛ የሥልጣን ዘመን አሸነፉ፤ ፍላቪዮ ቦልሶናሮ ሽንፈታቸውን አልቀበልም ብለው ውጤቱ እንዲሰረዝ እየጠየቁ ነው

ሉዊዝ ኢናሲዮ ሉላ ዳ ሲልቫ እሑድ ዕለት ለአራተኛ የሥልጣን ዘመን የብራዚል ፕሬዚዳንት ሆነው ተመርጠዋል። CNBC የከፍተኛው የምርጫ ፍርድ ቤትን አሃዝ ጠቅሶ እንደዘገበው፣ ሉላ በሁለተኛው ዙር ምርጫ ከትክክለኛ ድምፆች 51.8 በመቶውን በማግኘት 48.2 በመቶ ያገኙትን የቀኝ አክራሪውን ሴናተር ፍላቪዮ ቦልሶናሮን አሸንፈዋል። CNBC ሮይተርስን ጠቅሶ እንደዘገበው፣ ቦልሶናሮ ሽንፈታቸውን ያልተቀበሉ ሲሆን ውጤቱ እንዲሰረዝ ጥረት እንደሚያደርጉ ተናግረዋል።

ውጤቱ የላቲን አሜሪካ ትልቁ ኢኮኖሚ ከአሜሪካው ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ጋር በግልጽ በተጋጨ የመሀል-ግራ መንግሥት ሥር እንዲቆይ ያደርገዋል። በተጨማሪም ይህ የብራዚልን ተቋማት ጫና ውስጥ የከተተ ተከታታይ ሁለተኛው ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ ነው። በ2022 ሉላ የቦልሶናሮን አባት ዣይር ቦልሶናሮን ያሸነፉ ሲሆን፣ ዣይር ቦልሶናሮ በኋላ ያንን ውጤት ለመቀልበስ መፈንቅለ መንግሥት በመሞከር ጥፋተኛ ተብለዋል። አዲሱ የሥልጣን ዘመን የሚጀምረው በፋይናንስ ገበያዎች ግፊትና እየጨመረ በመጣው የሕዝብ ዕዳ ጫና ውስጥ ነው።

ከሁለተኛ ደረጃ ተነስቶ የተገኘ ድል

የሉላ ድል በዚሁ ወር መጀመሪያ ላይ የተካሄደውን የመጀመሪያ ዙር ውጤት የቀለበሰ ነው፤ በዚያ ዙር ቦልሶናሮ በ2.2 ሚሊዮን ገደማ ድምፅ ቀድመው ነበር። CBS News የመጀመሪያውን ዙር ውጤት 47 በመቶ ለ45 በመቶ አድርጎ አስቀምጦታል። ዘ ጋርዲያን ልዩነቱን ከአጠቃላዩ ድምፅ ከ2 በመቶ ያነሰና በመጀመሪያ ዙር ምርጫ እስካሁን ከተመዘገቡት ሁሉ ጠባቡ ሲል ገልጾታል።

CNBC እና CBS News በመጀመሪያው ዙር ሁለተኛ የወጣ ዕጩ ፕሬዚዳንትነቱን ሲያሸንፍ ይህ የመጀመሪያው መሆኑን ዘግበዋል። CNBC ይህን የቆጠረው ብራዚል በ1989 ወደ ቀጥተኛ ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ ከተመለሰችበት ጊዜ ጀምሮ ሲሆን፣ CBS News ደግሞ በ1985 ወታደራዊ አምባገነናዊ አገዛዙ ካበቃበት ጊዜ ጀምሮ ነው።

CBS News እንደዘገበው፣ ሁሉም ድምፆች ተቆጥረው ሲያበቁ ሉላ በ4.4 ሚሊዮን የሚጠጋ ድምፅ ይመሩ ነበር። ABC News እና CBS News እንዳሉት፣ በመጀመሪያው ዙር ከተመዘገቡት 160 ሚሊዮን የሚጠጉ መራጮች መካከል ከ33 ሚሊዮን በላይ የሚሆኑት ድምፅ ለመስጠት አልወጡም። ዘ ጋርዲያን እንደዘገበው፣ በዚያ ዙር ድምፅ ያልሰጡ መራጮች ቁጥር ታሪካዊ ከፍታ ላይ የደረሰ ሲሆን፣ ይህም ባልተመጣጠነ መጠን በሉላ ደጋፊዎች ላይ ያመዘነ ነበር።

በተራዘመው የድምፅ አሰጣጥ ላይ የተነሳ ውዝግብ

የቦልሶናሮ ተቃውሞ ያተኮረው የጠቅላይ ፍርድ ቤት ዳኛ ክሪስቲያኖ ዛኒን የምርጫ ጣቢያዎች ለተጨማሪ ሁለት ሰዓታት ክፍት ሆነው እንዲቆዩ ባሳለፉት ውሳኔ ላይ ነው። የምርጫ ጣቢያዎች በመላ አገሪቱ በብራዚሊያ ሰዓት 17:00 ላይ እንዲዘጉ ታቅዶ ነበር። ትዕዛዙ መቼ እንደተሰጠ የወጡት ዘገባዎች ይለያያሉ፦

• CBS News እንደዘገበው ዛኒን ውሳኔውን ያሳለፉት የምርጫ ጣቢያዎቹ ሊዘጉ ከታቀደው ሰዓት ሦስት ደቂቃዎች ቀደም ብሎ ነው።
• ABC News ደግሞ ውሳኔውን ያሳለፉት የምርጫ ጣቢያዎቹ ከተዘጉ በኋላ ብዙም ሳይቆይ መሆኑን ዘግቧል።

ሁለቱም የምርጫ ዘመቻዎች ተጨማሪ ጊዜ እንዲሰጥ ጠይቀው ነበር። የሉላ ዘመቻ መራጮችን ወደ ምርጫ ጣቢያዎች የሚያጓጉዙ አውቶቡሶች ላይ ያጋጠሙ ችግሮችን ጠቅሷል። CBS News ሉላን የመደገፍ ዝንባሌ ያላቸውን ሳኦ ፓውሎ እና ሳልቫዶር የተባሉ ሁለት ከተሞችን የጠቀሰ ሲሆን፣ ABC News ደግሞ በዘጠኝ ግዛቶች የአውቶቡስ ችግሮች እንደነበሩ ዘግቧል። የቦልሶናሮ ዘመቻ በበኩሉ ቦልሶናሮ ጠንካራ ድጋፍ ባላቸው በደቡባዊው ክፍል የጣለውን ከባድ ዝናብ ጠቅሷል።

ABC News እና CBS News እንደዘገቡት፣ ትዕዛዙ በቦታው ግራ መጋባትን ፈጥሯል። በብራዚሊያ በሚገኝ አንድ የቆጠራ ጣቢያ አብዛኞቹ በጎ ፈቃደኞች ጣቢያዎቹ ከተዘጉ ከ15 እስከ 20 ደቂቃዎች በኋላ ለቀው ሄደው ነበር። በሪዮ ዴ ጄኔሮ በሚገኝ አንድ የምርጫ ጣቢያ የድምፅ መስጫ ማሽኖቹ ቀድመው ጠፍተው ስለነበር እንደገና ማስነሳት አልተቻለም። CBS News ምን ያህል ጣቢያዎች ክፍት ሆነው እንደቆዩ ግልጽ አለመሆኑን ዘግቧል።

CNBC ሮይተርስን ጠቅሶ እንደዘገበው፣ ቦልሶናሮ ማራዘሚያውን «ተቀባይነት የሌለው» ብለውታል። CBS News እንደዘገበው፣ የቦልሶናሮ አጋር የሆኑት ኒኮላስ ፌሬይራ ዛኒን ቀደም ሲል የሉላ ጠበቃ ሆነው ማገልገላቸውን አመልክተዋል።

የድል ንግግርና የተሰጡ ምላሾች

ሉላ በድል ንግግራቸው ውጤቱን የሀቅ ክህደትና የውሸት ሽንፈት ብለው የጠሩት ሲሆን፣ ሁሉንም ብራዚላውያን እንደሚያከብሩ ቃል ገብተዋል። በተጨማሪም በዘመቻቸው ሁሉ ጎልቶ ወደታየው የብሔራዊ ሉዓላዊነት ጭብጥ ተመልሰዋል። CBS News እንደዘገበው «ይህች አገር የማንም ጓሮ መሆንን አትቀበልም» ብለዋል።

ትራምፕ እሑድ ዕለት ቀደም ብለው ከሁለቱ ዕጩዎች አንዳቸውንም ለመደገፍ ፈቃደኛ አልሆኑም። ABC News እንደዘገበው ለጋዜጠኞች «እየተከታተልን ነው» ብለዋል። CNBC እንደዘገበው፣ የፔሩ ፕሬዚዳንት ኬይኮ ፉጂሞሪ እና የኡራጓይ ፕሬዚዳንት ያማንዱ ኦርሲ ለሉላ የእንኳን ደስ አለዎት መልዕክት አስተላልፈዋል።

ገበያዎች ከፍተኛ ምላሽ ሰጥተዋል። CNBC እንደዘገበው፣ iShares MSCI Brazil የተባለው በስቶክ ገበያ የሚገበያይ ፈንድ በሌሊቱ ግብይት ወደ 20 በመቶ የሚጠጋ ቅናሽ አሳይቷል፤ ባለሀብቶች ቦልሶናሮ የቁጠባ ፖሊሲና የቁጥጥር ማላላትን የመከተል ዕድላቸው የበለጠ እንደሆነ ይመለከቱ እንደነበርም አክሎ ገልጿል። CNBC የብራዚል ማዕከላዊ ባንክን ጠቅሶ እንደዘገበው፣ አጠቃላይ የሕዝብ ዕዳ በኦገስት ወር ከአጠቃላይ የአገር ውስጥ ምርት 82.9 በመቶ የደረሰ ሲሆን፣ ይህም ከማርች 2021 ወዲህ ከፍተኛው ነው።

ዳራ

የ80 ዓመቱ ሉላ ብራዚልን ለመጀመሪያ ጊዜ የመሩት ከ2003 እስከ 2010 ነው። በ2018 በሙስና ወንጀል ጥፋተኛ ተብለው የታሰሩ ሲሆን፣ ጠቅላይ ፍርድ ቤቱ በኋላ እነዚህን የጥፋተኝነት ውሳኔዎች ሽሯቸዋል፤ በ2022 ደግሞ ተመልሰው ዣይር ቦልሶናሮን አሸንፈዋል።

ዘ ጋርዲያን እንደዘገበው፣ ዣይር ቦልሶናሮ በመፈንቅለ መንግሥት ሙከራው የተፈረደባቸውን የ27 ዓመት እስራት በቁም እስር ላይ ሆነው እየፈጸሙ ነው። የ45 ዓመቱ ፍላቪዮ ቦልሶናሮ ከተመረጡ ለአባታቸው ይቅርታ እንደሚያደርጉ ወይም ምሕረት እንዲያገኙ እንደሚጥሩ ቃል ገብተው ነበር።

ታናሹ ቦልሶናሮ አሁንም በምርመራ ላይ ናቸው። CBS News እንደዘገበው፣ አንደኛው ምርመራ ስለ አባታቸው የሚተርክ ፊልም ለመሥራት ከቀድሞው የባንክ ባለሙያ ዳንኤል ቮርካሮ 12 ሚሊዮን ዶላር ገደማ መቀበላቸውን ማመናቸውን የሚመለከት ነው። ዘ ጋርዲያን በበኩሉ በሙስናና ሕገ-ወጥ ገንዘብን ሕጋዊ በማስመሰል ተጠርጥረው የፌዴራል ፖሊስ ሁለት ምርመራዎችን እያካሄደባቸው መሆኑን ዘግቧል።

ዘ ጋርዲያን እንዳለው፣ ትራምፕ ሁለተኛ የሥልጣን ዘመናቸውን ከጀመሩ ወዲህ በላቲን አሜሪካ በተካሄዱት ሰባቱም ፕሬዚዳንታዊ ምርጫዎች የቀኝ ዘመም ዕጩዎች አሸንፈው ነበር። ABC News እንደዘገበው፣ በዚህ ዓመት በቺሊ፣ በፔሩ እና በኮሎምቢያ የትራምፕ አጋሮች አሸንፈዋል።

ቀጣዩ ምን ይሆናል

CBS News እንደዘገበው፣ የሉላ አዲሱ የሥልጣን ዘመን ጃንዋሪ 5 ቀን 2027 ይጀምራል። CNBC እንደዘገበው፣ የቦልሶናሮ ሊበራል ፓርቲ በአሥርት ዓመታት ውስጥ ትልቁን የወንበር ቁጥር የያዘበትን ኮንግረስ ይጋፈጣሉ። CNBC የጠቀሳቸው የጎልድማን ሳክስ ተንታኞች ከትልቅ መዋቅራዊ ማሻሻያ ይልቅ መጠነኛ የወጪ ቁጠባና የግብር ጭማሪ ይጠብቃሉ። አፋጣኙ ጥያቄ ቦልሶናሮ በተራዘመው የድምፅ አሰጣጥ ላይ መደበኛ የሕግ ክስ ያቀርባሉ ወይ፣ ካቀረቡስ ፍርድ ቤቶች ምን ምላሽ ይሰጣሉ የሚለው ነው።

ምንጮች፦ CNBC – World, Reuters – World, CBS News – World, ABC News – International, The Guardian – World

ፎቶ፦ CNBC – World